Zeolit (Klinoptilolit) Nedir ?
Zeolitler, yapıları bal peteği veya kafese benzeyen, bünyesindeki milyonlarca kanal ve boşluklara kolayca girebilen ve yer değiştirebilen sıvı ve gaz molekülleri ile değişebilir katyonlar ve su ihtiva eden, sünger yapısındaki minerallerdir.

Gözeneklerdeki su molekülleri, ısıtıldığında zeoliti kolaylıkla terk ederler ve tekrar emilebilirler.

 

Zeolit Nerelerde Kullanılır?
Zeolit, özelikleri nedeniyle pek çok sektörde kullanılabilmektedir.

Başta toprak düzenleyicisi, gübre katkısı ve yem katkı malzemesi olmak üzere;
Atık su arıtma , gaz arıtma, hayvan altlığı, koku giderici, çöp depolama sahaları, tarım ilaçları, plastik ve kağıtta dolgu olarak, inşaat sektöründe, vb. 100’e yakın alanda kullanılmaktadır.
Ülkemizde yeni tanınmaya başlanmıştır. Dünyada özellikle: A.B.D, Japonya, Küba, Çin ve Avustralya’da yaygın kullanımşları vardır. Son yıllarda NASA uzayda bitki yetiştirme çalışmaları için zeoliti denemiş ve topraksız bitki yetiştirme için en önemli malzeme olarak bildirmiştir.

 
Zeolit’in Yüksek Su Tutma Özelliği
Zeolit toprakta tutulan su miktarını yükseltmektedir. Zeolitin tane iriliği ile su tutma kapasitesi arasında yakın bir ilgi vardır. Tane iriliği küçüldükçe su tutma kapasitesi yükselmektedir.

Bununla birlikte; zeolitin toprağa uygulanma dozu ile su tutma kapasitesi arasında önemli bir ilişki vardır.

 

Zeolit ile Bitki Yetiştirme
Yüksek su tutma özelliğine sahip yetiştirme ortamında aşırı su birkiminin sebep olacağı fidan köklerindeki çürüme problemlerini azaltır.
 
Köklerdeki çürümeyi önler
Ürenin bozulması ile oluşan amonyağı kanallarına alarak amonyum ve nitratın () zehirleyici etkisini önler. Zeolitin kumlu veya organik maddece yoksun, açık alan ve özellikle de yoğun gübreleme yapılan, dışarıdan beslemeye dayalı üretim sisteminin uygulandığı tarlalarda ciddi gübre tasarrufu sağlar.
 
Gübre tasarrufu sağlar
 
Ayrıca, zeolitlerin amonyum iyonunu tutmaları ile toprak tamponlanmakta ve amonyum fazlalığının yaratabileceği sakıncalar da önlenebilmektedir. Aşırı gübre kullanımı önlenerek tasarruf sağlandığından çevre kirliliği açısından daha emniyetli bir çalışma gerçekleştirildiği gibi, gübrenin etkin kullanımı nedeni ile verim de artmaktadır.

Besin maddeleri olan potasyum ve amonyumun kontrollü olarak ve yavaş yavaş toprağa salınmasını sağlar ve yanlış gübre kullanımından kaynaklanan amonyum zehirlenmesi ve bitki yanmalarını önler.
 
Bitki yanmalarını önler
 
Gübre olarak toprağa verilen amonyumun yıkanarak yetişme ortamından kaybolmasını ve çevre kirlenmesini önler. Yağış ve sulama rejimindeki yanlışlıklardan kaynaklanabilecek kök çürümelerine karşı nem içeriğinin kontrolünde kullanılır. Zeolit kullanımıyla, tarım bitkilerinde kalite ve verim artmaktadır.
 
Zeolitin Özellikleri
Doğal zeolitlerin önemli derece de su çekme eğilimi bulunmaktadır. Ayrıca, kristal yapıları ve su

çekme özellikleri bozulmadan sakladıkları suyu geri verebilmektedirler. Zeolitin özelliklerinden dolayı

toprağa eklenmesi sonucunda su tüketimini düzenler ve bitki besin maddelerinin yıkanmasını

engeller.
Gübrenin yıkanmasını önler
 
Toprakta azotlu gübrenin amonyak gazı ve yıkanma sonucu nitrat şeklinde yitirildiği bilinmektedir. Birçok dünya ülkesinde çiftçiler azotlu gübrelere doğal zeolit ekleyerek azotlu gübrenin ve amonyumun suyla yıkanmasını önleyerek toprakta kalması sağlanmaktadır. Zeolit; azot (N) ve potasyum (K) temin eden, “yavaş verici” oalrak değerlendirilir. Ayrıca, fazla miktarı zehirli etki yapabilecek amonyumu kanallarına alarak topraktan uzaklaştırır ve amonyum zehirlenmesini azaltır.
 
Gübre zehirlenmesini önler
 
Doğal zeolitlerin iyon değiştirme ve emilim kapasitelerinin yüksekliğinden dolayı tarımsal mücadele ilaç taşıyıcı olarak yararlanılmaktadır. Toprak düzenleyici olarak kullanılabilen zeolit, sahip olduğu yüksek katyon değişim kapasitesi, su tutma özelliği ve adsorbsiyon özelliği ile mükemmel bir toprak düzenleyicidir.
 
Toprakta su tüketimini azaltır ve düzenler
 
Bitki Yetiştiriciliği ve Çevresel Kullanım
Su ve besin maddesi değişimini yükselterek verimi arttırır.
Üründe yüksek kalite ve verim
 
Yağışlı bölgelerde aşırı su birikiminin sebep olacağı kök çürüklüğünü azaltır.
 
Mantar hastalıklarını azaltır.
 
Uzun süreli ve yüksek nemin sebep olacağı mantar hastalıklarını azaltır. Kurak dönemi atlatıncaya kadar fidana su desteği sağlar. Gübre ve besin maddelerinin suyla yıkanıp uzaklaşmasını azaltarak yer altı sularına karışmasını azaltır ve çevre kirlenmesini önler.
 
Toprak ve çevre kirliliğini önler
 
Çok kolay yıkanıp kaybolan ve bitki gelişiminde en önemli rolü üstlenen amonyumun bitki tarafından etkin şekilde alınmasına yardımcı olur. Kontrollü salınımla potasyum ve amonyumun kullanım verimini arttırır ve gübre kullanımını azaltır.
 
Su ve gübre tasarrufu sağlar
 
Pestisit (tarımsal ilaç) kullanımını azaltır ve yanlış gübre kullanımından kaynaklanabilecek zehirleyici etkiye karşı bitki yanmalarını önler.
 
Ekonomik ve uzun ömürlü
 
pH’ın düşük olduğu fidanlık topraklarında (asidik toprak) pH’ı dengeleyici/yükseltici etki yaparak ıslah edici bir rol üstlenir. Toprağın hava ve su geçirgenliğinde dengesine olumlu katkı sağlar ve toprak sıkışmasını giderir.
 
 
Toprak sıkışmasını giderir.
 
Tüp dolgu harcında (yetiştirme ortamı) katkı materyali olarak kullanılabilir.